3 - 2 - انگور : انگور و انواع و الوان گوناگون آن از مهمترين و پردرآمدترين ميوه‌هاى آن منطقه بوده و هست كه در زندگى و به‌ويژه در اقتصاد روستاهاى انگورخيز نقشى اساسى دارد . درخت انگور را در بيرجند « تاغ » ( تاق taq ) مىگويند كه تلفّظ گويشى واژهء « تاك » است . از اين درخت رونده و ميوهء آن سودهاى گوناگون حاصل مىشود : در بهار از برگ نورستهء آن براى نوعى غذا ( دلمه ) استفاده مىكنند ، از ميوهء نرسيدهء آن ( غوره ) آبغوره مىگيرند ، ميوهء رسيدهء آن را به‌عنوان يك ميوهء مرغوب ، مطبوع و نيروبخش مىخورند و از آن فرآورده‌هاى متعدّد به‌دست مىآورند مانند كشمش ، مويز ، طايقى ، شيره ، دوشاب ، رب ، فقّاعى ، سركه و . . . انگور - بسته به نوعش - از اوايل برج اسد ( مرداد ) تا اواخر ميزان ( مهر ) مىرسد و وقتى كه خوب شيرين شد آن را در « چرخ cerex » مىريزند و لگد مىكنند و آبش را مىگيرند و با آن « شيره » مىپزند و « دوشاب » مىگيرند و « فقّاعى » تهيّه مىكنند . هنگام پختن « شيره » را كه حدودا اواخر مهرماه است « شيره‌پز sire paz » مىنامند . خوشهء كوچك انگور را « شابلگ sabelg » و خوشه‌هاى فرعى يك خوشهء بزرگ « تلسك » را « تلنگ teleng » و هسته‌هاى سخت داخل دانه‌ها را - مانند انار - « تقشك » مىنامند . فرآورده‌هاى انگورى : شيره و دوشاب و . . . از مهمترين مواد غذايى مردم آن منطقه است . هنگام چيدن انگور را « انگورچى [ ن ] » مىنامند . 4 - 2 - بادام : واژهء بادام در گويش بيرجند « بادم badom » فراگو مىشود . بادام در بيرجند و پيرامون آن زياد به عمل مىآيد . اين محصول كه هم « آبى » بار مىدهد و هم « ديم » انواعى دارد مانند شيرين ، تلخ ، نرمه ، منقّا ، سنگك . . . پوست بادام « نرمه » و « منقّا » نازك است و با دست شكسته مىشود برعكس بادام « سنگك » كه پوست آن بسيار سخت مىباشد . درخت بادام در ماه نوروز و پيشتر از درخت‌هاى ديگر شكوفه مىكند بدين‌جهت هميشه در معرض خطر « سرمازدگى » است و اگر سرماى شديدى روى دهد شكوفه‌هاى آن خشك و سياه مىشود و مىريزد و درخت از « بار » مىافتد . بادام از صادرات مهم و گرانبهاى بيرجند بوده و هست . در بيابان‌هاى نزديك بيرجند - به‌ويژه در دامنهء كوه باغران - و بسيارى از جاهاى ديگر دو نوع درخت وحشى و خودروى بادام مىرويد كه يك نوع آن ميوه مىدهد و نوع ديگر « بار » ندارد . نخستين را « بادامشك » و ديگرى را « تخسارگ » مىنامند : 1 - 4 - 2 - بادامشك :